- خانه
- اطلس حیات وحش
اطلس حیات وحش
دانشنامه فارسی حیوانات وحشی ایران و جهان؛ ۱,۰۰۳ گونه با وضعیت حفاظتی IUCN، زیستگاه، تغذیه، رکوردها و دانستنیهای شگفتانگیز.

آهوی ایرانی Goitered gazelle
آهوی ایرانی (آهوی گواتردار) از زیباترین سمداران ایران است و در فرهنگ و ادبیات فارسی جایگاه ویژهای دارد. نام انگلیسیاش از برآمدگی گلوی نرها در فصل جفتگیری میآید.
💡 معمولاً فقط نرها شاخ دارند؛ شاخها به شکل چنگ (لیر) رو به عقب خم شدهاند.
۱,۰۰۳ گونه — صفحه ۱ از ۲۸
NT🇮🇷گور ایرانی
گور ایرانی (که به اشتباه «گورخر ایرانی» هم نامیده میشود) یک الاغ وحشی است، نه گورخر. این زیرگونه بهتنهایی در وضعیت «در معرض خطر» قرار دارد و تنها دو جمعیت طبیعی آن در ایران باقی مانده است.
CR🇮🇷یوزپلنگ آسیایی
یوزپلنگ آسیایی (یوز ایرانی) سریعترین گربهسان ایران و نماد حیات وحش کشور است. آخرین جمعیت این زیرگونه در جهان فقط در ایران باقی مانده و برآوردهای سالهای اخیر از چند ده قلاده (کمتر از ۳۰) فراتر نمیرود؛ به همین دلیل در «بحرانیترین» سطح خطر قرار دارد.
EN🇮🇷گوزن زرد ایرانی
گوزن زرد ایرانی تا میانه قرن بیستم منقرضشده پنداشته میشد، تا اینکه در سال ۱۹۵۶ میلادی در خوزستان دوباره پیدا شد. برنامههای تکثیر در اسارت آن را از نابودی کامل نجات داد، ولی هنوز در معرض خطر است.
VU🇮🇷پلنگ ایرانی
پلنگ ایرانی از درشتترین زیرگونههای پلنگ جهان و بزرگترین گربهسان باقیمانده در ایران است. ایران بزرگترین جمعیت این زیرگونه را در خود جای داده و پارکهای ملی گلستان، تندوره و سالوک از زیستگاههای مهم آناند.
VU🇮🇷سمندر لرستانی
سمندر لرستانی با رنگهای نارنجی، سفید و سیاهش از زیباترین دوزیستان جهان و بومی انحصاری ایران است. گرفتن بیرویه برای فروش در بازار حیوانات خانگی آن را به خطر انداخت.
VU🇮🇷گاندو (تمساح پوزهکوتاه)
گاندو تنها تمساح ایران است و غربیترین جمعیت این گونه در جهان را تشکیل میدهد. «گاندو» نام بلوچی این تمساح است و مردم منطقه سالها در کنارش زندگی کردهاند.
EN🇮🇷فک خزری
فک خزری تنها پستاندار دریایی دریای خزر است و در هیچ جای دیگری از جهان زندگی نمیکند. جمعیت آن در قرن بیستم بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته است.
VU🇮🇷هوبره
هوبره پرندهای زمینی و محتاط با رنگ شنی است که در بیابانهای ایران زندگی میکند. شکار غیرقانونی با باز و شاهین، این پرنده را به وضعیت آسیبپذیر رسانده است.
NT🇮🇷هما (استخوانخوار)
هما در فرهنگ ایرانی «مرغ سعادت» است و افسانهها میگویند سایهاش بر سر هر کس بیفتد، خوشبخت میشود. در واقعیت، این پرنده تنها جانوری است که بیشتر غذایش مغز استخوان است.
🇮🇷زاغ بور
زاغ بور تنها گونه پرندهای است که فقط در ایران زندگی میکند (بومی انحصاری ایران). بیشتر میدود تا پرواز کند و در بوتهزارهای بیابانی دیده میشود.
NT🇮🇷کل و بز (پازن)
کل و بز نیای بز اهلی است و یکی از ماهرترین کوهنوردان جانوری ایران بهشمار میرود. «کل» به نر و «بز» به ماده گفته میشود و شاخهای شمشیری نرها گاهی بیش از یک متر طول دارد.
LC🇮🇷دراج
دراج پرندهای خوشرنگ از خانواده کبکهاست که صدای بلند نرهایش در سپیدهدم شمال و جنوب ایران آشناست. نرها سینه سیاه و طوق قهوهای دارند.
🇮🇷زنبور عسل
زنبور عسل یکی از مهمترین گردهافشانهای جهان است و بخش بزرگی از محصولات کشاورزی به آن وابستهاند. هر کندو یک جامعه منظم با ملکه، کارگرها و نرها است.
VU🇮🇷آهوی ایرانی
آهوی ایرانی (آهوی گواتردار) از زیباترین سمداران ایران است و در فرهنگ و ادبیات فارسی جایگاه ویژهای دارد. نام انگلیسیاش از برآمدگی گلوی نرها در فصل جفتگیری میآید.
LC🇮🇷گربه پالاس (مانول)
گربه پالاس با صورت پهن، چشمهای گرد و خز بسیار پرپشت، یکی از عجیبترین گربههای وحشی جهان است. در ایران بسیار کمیاب است و مشاهده آن خبرساز میشود.
CR🇮🇷فیلماهی
فیلماهی بزرگترین ماهی خزر و از بزرگترین ماهیهای آب شیرین و شور جهان است. خاویار آن گرانترین خاویار جهان است و همین صید بیرویه آن را تا آستانه انقراض برده است.
🇮🇷زالو
زالوی شرقی گونهای از زالوهای خونخوار است که در ایران و کشورهای اطراف زندگی میکند. بزاق زالو مادهای به نام هیرودین دارد که از لخته شدن خون جلوگیری میکند.
VU🇮🇷خرس سیاه آسیایی (خرس بلوچی)
خرس سیاه بلوچی کمیابترین خرس ایران و یکی از کمیابترین زیرگونههای خرس سیاه جهان است. نشان سفید V شکل روی سینهاش آن را از خرس قهوهای متمایز میکند.
LC🇮🇷گرگ خاکستری
گرگ نیای سگ اهلی است و در گروههای خانوادگی به نام «گله» زندگی میکند که معمولاً یک جفت زادآور آن را رهبری میکند. گرگها نقش مهمی در کنترل جمعیت علفخواران و سلامت طبیعت دارند.
LC🇮🇷سیاهگوش
سیاهگوش بزرگترین گونه از خانواده لینکسهاست و با دم کوتاه سرسیاه و منگولههای گوش شناخته میشود. حیوانی بسیار پنهانکار است و کمتر کسی آن را در طبیعت دیده است.
LC🇮🇷جبیر
جبیر کوچکترین غزال ایران است و برای زندگی در بیابان کاملاً سازگار شده است. مادهها هم برخلاف آهو شاخهای کوچکی دارند.
LC🇮🇷خرس قهوهای
خرس قهوهای بزرگترین گوشتخوار ایران است و زیرگونه سوری آن در زاگرس زندگی میکند. با وجود جثه بزرگ، بیشتر خوراکش گیاهی است: بلوط، میوه، ریشه و حشرات.
LC🇮🇷کاراکال
کاراکال گربهای چابک با منگولههای سیاه بلند روی گوش است که در ایران کمیاب شده است. پرشهای عمودیاش آنقدر بلند است که پرندگان را در حال پرواز شکار میکند.
EN🇮🇷اردک سرسفید
اردک سرسفید اردکی شیرجهرو با دم سیخ و ایستاده است. نرها در فصل زادآوری نوکی آبی و برجسته دارند.
NT🇮🇷قوچ و میش وحشی
قوچ و میش وحشی نیای گوسفند اهلی است و جمعیتهای مختلفی مثل قوچ ارمنی، قوچ اصفهانی و قوچ لارستانی در ایران دارد. نرها (قوچ) شاخهای خمیده و پیچدار بزرگی دارند.
LC🇮🇷شغال
شغال یکی از سازگارترین پستانداران ایران است و تقریباً هر چیزی میخورد؛ از جوندگان و پرندگان تا میوه و پسماند. زوزههای گروهی شبانهاش در شمال ایران بسیار آشناست.
LC🇮🇷روباه معمولی
روباه معمولی گستردهترین پراکنش را در میان همه گوشتخواران وحشی جهان دارد. دم پرپشت، گوشهای تیز و هوش بالا آن را به یکی از شناختهشدهترین حیوانات تبدیل کرده است.
LC🇮🇷شوکا
شوکا کوچکترین گوزن ایران است و در جنگلهای شمال زندگی میکند. شاخهای کوتاه نرها حداکثر سه شاخه دارد.
LC🇮🇷تشی
تشی بزرگترین جونده ایران است و بدنش با تیغهای بلند سیاهوسفید پوشیده شده است. شبگرد است و روزها در لانههای سنگی یا زیرزمینی میخوابد.
LC🇮🇷خارپشت گوشدراز
خارپشت گوشدراز همان «جوجهتیغی» آشنای باغها و دشتهای ایران است. با خوردن حشرات، حلزون و عقرب، یار کشاورزان است.
VU🇮🇷گاو دریایی (دوگونگ)
دوگونگ تنها پستاندار گیاهخوار کاملاً دریایی است و بیشتر از علفهای دریایی تغذیه میکند. خلیج فارس یکی از مهمترین زیستگاههای این گونه در جهان است.
CR🇮🇷درنای سیبری
درنای سیبری پرندهای سفید و باشکوه است که هر سال از سیبری تا شمال ایران پرواز میکرد. جمعیت غربی این گونه تقریباً از بین رفته و سالها فقط یک درنای تنها به نام «امید» به فریدونکنار میآمد.
LC🇮🇷جغد انبار
جغد انبار با صورت قلبیشکل سفیدش شناخته میشود و یکی از بهترین شکارچیان جوندگان است. یک جفت جغد انبار در سال هزاران موش شکار میکند.
EN🇮🇷کوسه نهنگ
کوسه نهنگ بزرگترین ماهی جهان است، اما کاملاً بیخطر است و با صاف کردن آب، پلانکتون و ماهیهای ریز میخورد. گاهی در آبهای کیش، هرمز و چابهار دیده میشود.
LC🇮🇷گربه شنی
گربه شنی تنها گربهای است که واقعاً در دل بیابانهای شنی زندگی میکند. شبیه یک بچهگربه خانگی است اما برای گرمای سوزان روز و سرمای شب بیابان کاملاً سازگار شده است.
LC🇮🇷گراز
گراز نیای خوک اهلی و یکی از پرجمعیتترین پستانداران بزرگ ایران است. در جنگلهای شمال، طعمه اصلی پلنگ ایرانی بهشمار میرود.
فهرست سرخ IUCN چیست؟
اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) وضعیت گونهها را از «کمترین نگرانی» تا «منقرضشده» درجهبندی میکند. هرچه به سمت چپ این نوار برویم، خطر نابودی گونه بیشتر است.
وضعیت نوشتهشده در اطلس، وضعیت جهانی «گونه» است؛ اگر زیرگونه ایرانی وضعیت متفاوتی داشته باشد، در متن همان حیوان توضیح داده شده است.